ኣብ ሓድሽ ሕጊ ስድራ-ቤት ሃገረ ኤርትራ ካብ ዝተኣታተዉ ገለ ዓበይቲ ለውጥታት

1. ኣብ ሓዳር ዝጥረ ውልቃዊ ንብረት ንሽማግለታት ቤተ-ዘመድ ምሕባር ውዕል መርዓ ምስ ተገብረ ሰብኣውን ንዋታውን ውጽኢት ይህልዎ። ሰብኣዊ ውጽኢት ክበሃል ከሎ ኣብ መንጎ ተጻመድቲ ዝህሉ ናይ ምክብባር፡ ምድግጋፍ፡ ምትሕግጋዝ፡ ሓላፍነት ምምሕዳር ጉዳይ ስድራን ምዕባይ ቈልዑን፡ ብሓደ ምንባር፡ ምትእምማን ወዘተ የጠቓልል። ንዋታዊ ውጽኢት ድማ፡ መጸውዒኡ‘ውን ከም ዝሕብሮ ኣብ መንጎ ሰብሓዳር ንንዋት (ንብረት) ኣመልክቱ ዝህሉ ርክብ የመልክት።

በዝ መሰረት ንንብረት ተጻመድቲ ናይ ውልቅን ናይ ሓባርን ብዝብል ድሕሪ ምፍላይ ነፍሲ ወከፍ ተጻማዳይ ኣብ ምምሕዳር ንብረት ዝህልዎ ተራ ብሕጊ ተወሲኑ ኣሎ። ሓደ ካብ ተጻመድቲ ኣብ ሓዳሩ እንከሎ ብህያብ፡ ብውርሲ ወይ ካልእ ተመሳሳሊ ኣገባብ ዝረኽቦ ንብረት ከምኡ’ውን ብመሸጣ ወይ ለውጢ ናይ ከምዝ ዝኣመሰለ ንብረት ዝጥረ ካልእ ንብረትን ውልቃዊ ንብረት ተጻማዲ ከም ዝኾነ ተደንጊጉ ኣሎ።

ይኹን እምበር ተጻማዳይ ኣብ እዋን ሓዳር፡ ካብ ናይ ውልቂ ገንዘቡ ዝዕድጎ ወይ ብለውጢ ናይ ውልቂ ንብረቱ ዘጥርዮ ንብረት ንሽማግለ ቤተ-ዘመድ ድሕሪ ምሕባር ናይ ውልቂ ንብረት እቲ ተጻማዳይ ከም ዝኾነ በዞም ሽማግለ ውሳነ እንተዘይ ተዋሂቡሉ እቲ ንብረት ናይ ውልቂ ንብረት ክኸውን ከም ዘይክእል ኣብ መ/ሲ/ሕ/ኤ/ ተገሊጹ ጸኒሑ ኣሎ።

ዝተለለየ ጸገም ዕላማ ናይዝ ሕጊ ኣብ መንጎ ሰብ ሓዳር ዘሎ ንዋታዊ ርክብ ንጹር ክኸውንን፡ ድሕሪ ግዜ ከምዝ ዝኣመሰለ ንብረት ኣብ እዋን ሓዳር ዝተጠርየ ስለ ዝኾነ ናይ ሓባር ንብረት እዩ ዝብል ክርክር ከይለዓልን ተባሂሉ እዩ። ይኹን እምበር እዝ ኣገባብ ጸገማት‘ውን ጸኒሖምዎ እዮም።

ተጻማዲ ኣብ ሓዳር እንከሎ ብውርሲ ወይ ብህያብ ንዝረኸቦ ንብረት ናይ ክልተ ወገን ሽማግለታት ጸዊዑ ንዑ ፍለጡለይ፡ ናይ ውልቀይ ከም ዝኾነ ወስኑለይ ክብሎም ግብራዊ ኣይኮነን። ኣብታ ስድራ-ቤት ዘይምትእምማን ብምፍጣር ጠንቂ ግጭት‘ውን ክኸውን ይኽእል እዩ።

ብተወሳኺ ከምዝ ዝበለ ሕቶ ንሽማግለታት ቤተ-ዘመድ ምቕራብ ኣተኩሮ መጻምድቲ ኣብ ንዋታዊ ውጽኢት መርዓ ንኸመዝን ካብ ዝገብሩ ረቛሕቲ ሓደ እዩ ክበሃል ይከኣል። ነዝ ጸገም ብምፍራህ ወይ’ውን ብመሰረቱ ኣፍልጦ ናይዝ ሕጊ ካብ ዘይምህላው ዝነቐለ፡ ሰብ ሓዳር ከምዝ ዝበለ ሕቶ ኣብ ምዉቕ ሓዳሮም ከለዉ ኣየልዕልዎን እዮም።

ከምዝ ዝበለ ዕቃበታት ዘንቀሎ ወይ ብካልኦት ምኽንያታት ዝተበገሰ ዘይምስምማዕ ሰብ ሓዳር ኣብ ዘጋጥመሉ ግዜ ድማ፡ ኣብ እዋን ሓዳር ንዝተጠርየ ንብረት ተጻመድቲ ንምእላዩ ከቢድ ብድሆ ሽማግለታት ቤተ- ዘመድን ኣብያተ ፍርድን ኮይኑ’ዩ ጸኒሑ።

ኣብ ሓድሽ ሲቪላዊ ሕጊ ኤርትራ ዝተኣታተወ ለውጢ ተጻማዲ ኣብ ሓዳር እንከሎ ብውርሲ ወይ ብህያብ ንዝረኸቦ ንብረት ንናይ ክልተ ወገን ሽማግለታት ጸዊዑ ንዑ ፍለጡለይ፡ ናይ ውልቀይ ከም ዝኾነ ወስኑለይ ክብል ግብራዊ ኣይኮነን። ከምዝ ዝበለ ሕቶ ንባዕሉ’ውን ኣብ ንዋታዊ ውጽኢት ሓዳር ዝያዳ ዘተኩር ስለ ዝኸውን ጠንቂ ግርጭት ክኸውን‘ውን ይኽእል እዩ።

ካብዝ ብምብጋስ ተጻማዲ ኣብ ሓዳር እንከሎ ብውርሲ ወይ ብህያብ ንዝረኽቦ ንብረት ብውሳነ ሽማግለ ቤተዘመድ ናይ ውልቁ ከም ዝኾነ ንከወስን ዘገድድ ዝነበረ ረቛሒ ኣብዝ ሓድሽ ሲቪላዊ ሕጊ ከም ዝተርፍ ኮይኑ ኣሎ።

በዚ መሰረት ውሳነ ሽማግለ ቤተ ዘመድ ከየድለየ ከምቲ ሕጊ ዝእዝዞ ኣብ ሓዳር ዘሎ ንብረት ንሓፈሻ ናይ ተጻመድቲ ናይ ሓባር ንብረት ከም ዝኾነ ይግመት። ንብረት ናይ ውልቀይ’ዩ ዝብል ተጻማዲ ድማ ከም ፍሉይነት እቲ ዝጠቕሶ ዘሎ ንብረት ናይ ውልቁ ከም ዝኾነ ናይ ምርዳእ ሓላፍነት ይህልዎ።

መፋነዊ ንዝተፋትሓ ደቂ ኣንስትዮ “መፋነዊ” ተባሂሉ ዝወሃብ ገንዘብ ኣብ ሕጊ ብንጹር ዘይሰፈረ ክነሱ ብግብሪ ግና ክስርሓሉ’ዩ ጸኒሑ።

ነዝ ኣገባብ ምስ ያታዊ ኣሰራርሓ ብምዝማድ ንዝተፋትሐት ጓል ኣንስተይቲ መትከሊ እግሪ ይኾና’ዩ ብምባል ብገለ ወገን ከም ቅቡል ክውሰድ ከሎ፡ በቲ ካልእ ግና ኣብ ሕጊ ብንጹር ኣይሰፈረን መጠኑ ዝግምገመሉ ኣገባብ’ውን ፍሉጥ ኣይኮነን ካብ ዝብሉ ምኽንያታት ተበጊስካ ሕጋዊ ኣይኮነን ብምባል ኣብ ኣሰራርሓ ኣብያተ ፍርዲ ኣብ ሓድሽ ሕጊ ስድራ-ቤት ሃገረ ኤርትራ ካብ ዝተኣታተዉ ገለ ዓበይቲ ለውጥታት ዘይስሩዕነት ከስዕብ ጸኒሑ።

መፋነዊ ኣብ ዝውሰነሉ እዋን‘ውን መጠኑ ንምቕማር ዘገልግል ፍሉጥ መወከሲ ስለ ዘይጸንሐ ሽማግለታት ቤተ ዘመድ ይኹኑ ኣብያተ ፍርዲ ኣብዚ መዳይ ከቢድ ጸገም ጸኒሑዎንም ብዝኾነ ኣገባብ ዝወሃብ መደምደምታ‘ውን ርትዓዊ’ዩ ክበሃል ዝከኣል ኣይነበረን።

ኣብ ሓድሽ ሲቪላዊ ሕጊ ኤርትራ ዝተኣታተወ ለውጢ ኣብ ሕድሽ ሲቪላዊ ሕጊ ካብ ዝተኣታተው ሓደስቲ ኣምራት ሓደ፡ ኣብ መንጎ ዝተፋትሑ ተጻመድቲ ነበር ናይ ምቕላብ (maintenance) ግዴታ ከም ዝህሉ ምግባሩ እዩ።

በዚ መሰረት ድሕሪ ፍትሕ ሓደ መጻምድቲ ነቲ ካልኣይ ንኽቕልቦ (ክድግፎ) ሽማግለ ቤተ-ዘመድ ትእዛዝ ክህቡ ይኽእሉ። በዚ መሰረት ድሕሪ ፍትሕ ንመጻምድቲ ዝወሃብ ቀለብ (ዝግበር ደገፍ) ብምልክታ (ሕቶ) ናይቲ ደገፍ ክግበረሉ ዝደሊ መጻምድቲ ዝብገስ እዩ።

ሽማግለ-ቤተ ዘመድ ከምዚ ዝበለ ሕቶ ምስ ዝቐርበሎም ኣብ ዝህብዎ ናይ ቀለብ ውሳኔ፡ መጻምድቲ ኣብ ሓዳሩ ዝሙት እንተ ፈጺሙ ወይ ንናይ ሓባር መንበሪኦም ብዘይ ብቑዕ ምኽንያት ዝሓደገ እንተኾይኑ ኣብ ግምት የእትውዎ። ብተወሳኺ ተጻመድቲ ኣብ ሓዳር ዝጸንሑሉ ንውሓት ግዜ፡ ቈልዑ ተወሊዶም እንተ ኮይኖም፡ ዕድመን ኩነታት ጥዕና ናይቲ ቀለብ ዝሓትት ዘሎ መጻምድቲ፡ ቀለብ ዝሓትት ዘሎ መጻምድቲ ኣብቲ ዝፈረሰ ሓዳር ብምእታዉ ነብሱ ክኣሊ ዘይክእል እንተኾይኑ ወዘተ ዝብሉ መምዘኒታት መሰረት ብምግባር ቀለብ ይውስኑ።

ኣብዝ መዳይ ኣብዚ ሓድሽ ሲቪላዊ ሕጊ ተኣታትዩ ዘሎ ለውጢ፡ ነቲ ክሳብ ሕጂ ኣብ ባህልን ልማድን መሰረት ገይሩ ክስርሓሉ ዝጸንሐ “መፋነዊ” ሕጋውነት ዘልብሶ ይመስል። ብተወሳኺ ኣብ ግዴታ ምቕላብ ዝህልዉ ረቛሕቲ፡ ኣብዚ ኣርእስቲ‘ውን ዝርዝር መወከሲታት ምስፋሩ ብግብሪ ኣብ ምቕማር መጠን ከጋጥም ንዝጸንሐ ዘይስርዑነት ኣብ ምፍታሕ ኣገዳሲ ተራ ኣለዎ።