ስፖርት ኣብ ሕብረተሰብ ኤርትራ ናይ ነዊሕ እዋን ታሪኽ ዘለዎ ንጥፈት እዩ። ንሎሚ ግን ካብኡ ናብኡ፡ ንጥፈታት ስፖርት ኣብ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ እንታይ ከምዝመስል ኢና ክንርኢ።

ነዚ ብዝምልከት፡ ሓላፊ መኰነን ጐስጓስን ሓበሬታን ሚኒስትሪ ምክልኻል ብርጋደር ጀነራል ተኽለሚካኤል ሃብቱ (ሲንስ) ንዝሃበና ሓበሬታ ብኸምዚ ዝስዕብ ኣዳሊናዮ ኣለና። ንብርጋዴር ጀነራል ተኽለሚካኤል እናመስገንና እቲ ጽሑፍ ናባኹም ነብሎ፦ *** ንጥፈታት ስፖርት ካብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ኣትሒዙ ኣብ ሰራዊት ፍቱው ንጥፈት እዩ።

ድሕሪ ናጽነት’ውን፡ ስፖርታዊ ንጥፈታት ብኹሉ ዓይነት ጸወታታት ከምዝቕጽል እዩ ተገይሩ። ኣብዚ ናይ ናጽነት እዋን፡ ፈለማ ንጥፈታት ስፖርት ኣብ ሓይልታት ምክልኻል ብደረጃ ሓይሊ ምድሪ እዩ ዝምእከል ነይሩ።

ድሒሩ ኣብ ዝተገብረ ኣወዳድባ ግን፡ ኣብ 1997 ኣብ ትሕቲ መኰነን ጐስጓስን ሓበሬታን ሚኒስትሪ ምክልኻል ከምዝመሓደር ተገይሩ። እዚ ኣሃዱ’ዚ ዝያዳ ብንጥፈት ክሰርሓሉ ዝጀመረ ግን፡ ካብ 2001 ንደሓር እዩ። ጐስጓስን ሓበሬታን ሚኒስትሪ ምክልኻል፡ ኣብዚ ዝተጠቕሰ ዓመት ስሩዕ መደባት ንጥፈታት ስፖርት ክጅምር ከሎ፡ ኣርባዕተ ዓይነት ጸወታታት – ኩዕሶ እግሪ፡ ኩዕሶ መርበብ፡ ኩዕሶ ሰኪዔትን ኣትለቲክስን ሒዙ’ዩ ፈሊሙ። ምስ ግዜ ነቲ ጸወታታት ጋንታታት ናይ ደቀንስትዮ እናተጸንበራኦ ክሳብ 2004 ቀጺሉ።

ካብቲ ዓመት’ቲ ንደሓር ግን እቲ ንሳተን ዘካይድኦ ዝነበራ ስፖርት ብመምርሒ ተሪፉ። ኣብዚ እዋን’ዚ እቲ ክፍሊ ካብቲ ቅድም ዝነበሮ ደረጃ ኣዝዩ ሰፊሑ ኣሎ።

ንጋንታታት ምብራቕ፡ ማእከል፡ ምዕራብ ናይ ተወርዋሪ ኣሃዱ፡ ኣሃዱ 74፡ ሓይሊ ኣየር፡ ማእከል ስልጠና ሳዋ፡ ሓይሊ ባሕሪን ክፍልታት ሚኒስትሪ ምክልኻልን ጠርኒፉ ድማ ስሩዕ መደባት የካይድ ኣሎ። ድሮ’ውን ዓንዶም ግርማይ (ወዲ-ደረስ) ስፖርትን ሰራዊትን ውጽኢቱ ክረአ ጀሚሩ ኣሎ።

ንምብራቕን ማእከላይን ኣፍሪቃ ዝሓቁፍ “East and Central Africa Liaison Office ዝበሃል ዞባዊ ቤት ጽሕፈት ኣሎ። ብ International Military Sports Counsel (CISM) ዝፍለጥ ኣህጉራዊ ማሕበር እውን ኣሎ።

ኤርትራ ኣብ ክልቲኡ ማሕበራት ኣብ መጀመርታ ናይ 2003 ኣባል ኰይና። ኣብ 2008 ከኣ ኣብቲ ብመንገዲ ስፖርት ኣቢልካ ወተሃደራዊ ዝምድናታት ምምስራት ዝዕላምኡ Military Organization Sport for Africa (ኦዝማ) ዝበሃል ማሕበር ኣባል ኮይና።

በዚ ከኣ፡ መኰነን ጐስጓስን ሓበሬታን ሚኒስትሪ ምክልኻል ዓመታዊ ነተን ማሕበራት ክኸፍሎ ዝሕተቶ ክፍሊት ኣለዎ። ብድምር ከኣ፡ ዓመታዊ ሰለስተ ሽሕ ዩሮ ይኸፍል። ስለ’ዚ ኤርትራ ዝምድናታት ስፖርት ንምድንፋዕ ብደረጃ ኣህጉራትን ዓለምን ኣብ ዝስርዑ ብዙሓት ዋዕላታትን ውድድራትን ክትሳተፍ ካብ እትጅምር ዓመታት ኣቝጺራ ኣላ። ስፖርታዊ ንጥፈታት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣብዚ ደረጃ’ዚ ንኽበጽሕ ከቢድ ጻዕሪ ከምዝተገብረሉ፡ ከም ውጽኢቱ ድማ ዓቢ ዓወት ክሕፈሶ ጸኒሑ ኣሎ።

ቤት ጽሕፈት ሲዝም (CISM) ዝምውሎ መሰልጠኒ ማእከል ናይ ዓለም፡ መደበሩ ኣብ ኬንያ – ናይሮቢ’ዩ።

እዚ ማሕበር ኪኖ ስፖርት ካልእ ዝዀነ ይኹን ንጥፈታት ኣየሳስን። ኤርትራ ናብዚ ትካል’ዚ ፈለማ ክልተ ሰባት ክስልጥኑ ሰዲዳ ነይራ። ተማሂሮም ድማ ናይ ‘B’ ደረጃ ክሕዙ በቒዖም።

ኣብ ናይ ውሽጢ ሃገር ከኣ፡ ንኣተሓሕዛ ዕጥቅን ቀረባትን ብዝምልከት፡ እቲ ቀዳማይ ዓመት፡ ቁጽሪ ናይተን ኣብ ኩሉ ዓይነታት ስፖርት ዝነጥፋ ጋንታታትን ዓቕሚ ሰበንን ንምልላይን ንውድድራት ዝኸውን ንብረት መዐደግን ከምኡ’ውን ኣገደስቲ ኮርሳት ንምሃብ ይጥቀሙላ።

እታ ካልኣይቲ ዓመት ድማ፡ ኩሉን ኣብቲ ግጥማት ክሳተፋ ዝተመርጻ ጋንታትት፡ ውድድራት ይገብራ’ሞ፡ እቲ ቅንያት፡ “ቅነ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ” ይበሃል። ኣብ ኣርባዕተ ዓይነታት ስፖርት ኣተኲሩ ዝጀመረ ስፖርታዊ ንጥፈታት ሓይልታት ምክልኻል፡ ኣብዚ እዋን’ዚ፡ ሓደስቲ ዓይነታት ስፖርት – ምሕንባስ፡ ባድመንተን፡ ያታዊ ቅልስን ጉስጥን ሓዊሱ ኣብ ሸሞንተ ጸወታት ይነጥፍ ኣሎ። ተሳታፍነት ናይቶም ኣብ ኩሉ ዓይነታት ስፖርት ዝነጥፉ መንእሰያት ደቀንስትዮን ደቀተባዕትዮን ጽቡቕ ኩነታት ኣሎ። ቁጽሪ ኣብ ስፖርት ዝነጥፉ መንእሰያት ካብዚ ሕጂ ዘለዎ ንላዕሊ ክዓቢ እንተላይ ኣሃዱታት ይጽዕራሉ ኣለዋ።

ስፖርት ብዘይካ’ቲ ንጥዕናን ፍቕርን ኣእምሮን ዝህልዎ ጥቕሚ፡ ንዲስፕሊንን ቅሩብነትን ናይ ሓደ ወተሃደር’ውን ኣገዳሲ ስለዝዀነ፡ ኣብ ዝተፈላለያ መደበራት ታዕሊም ከይተረፈ፡ ብዘለዎም ዓቕሚ ምስአን ተዋሃሂዶም ይሰርሑ ኣለዉ።

በዚ ደዉ ከይበሉ’ውን፡ ካብዚ ንላዕሊ ክሰርሑ ጻዕርታት ከካይዱ’ዮም። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ቅነ ሓይልታት ምክልኻል ኣብ ከተማ ከረን ከምእተሰላሰለ ይፍለጥ።

እዚ ውድድራት’ዚ ን10ይ ዓመቱ ዝተኻየደ ኰይኑ፡ መኮነን ጐስጓስን ሓበሬታን ኣብ ውሽጢ’ዘን ዓሰርተ ዓመታት በብቑሩብ ለውጥታት እናኣመዝገበ ዝበጽሖ ደረጃ እዩ። ሚኒስትሪ ምክልኻል ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ብዘካየዶ ሓያል ጻዕሪ፡ ድሮ 41 ናይ ፈደራል ደያኑ ኣፍርዩ ኣሎ።

ብዘይካ’ዚ ግቡእ ኮርሳት ወሲዶም ክሳብ ደረጃ ናይ “C” ዝኣተዉ ኣሰልጠንቲ ኩዕሶ እግሪ’ውን ኣለውዎ። እዚኣቶም ብደረጃ ሃገር ብቑዓት ምዃኖም ዝተሓበሮም’ዮም። እቶም ደያኑ ብምሉኦም ኣብ ውሽጢ ሓይልታት ምክልኻል ተጻወትቲ ዝነበሩ እዮም። ምስ ዕቤቶም ድማ በብዓውዶም ናብ መስርሕ ዳንነት ክሰጋገሩ ትምህርቲ ከምዝወሃቦም ተገይሩ።

ተጻወትቲ ስለዝነበሩ ነቲ ዝወሃቦም ዝነበረ ትምህርቲ ብዘይ ጸገም’ዮም ዛዚሞሞ። ስለዚ፡ መኮነን ጐስጓስን ሓበሬታን ኣብ ስፖርት ናይ ዳንነት ኰነ ኣሰልጠንቲ ጸገም የብሉን። ብፍላይ ደያኑ በብደረጃኡ እናዓበዩ ኣብ ዝኸድሉ፡ እሞ ድማ ዓለምለኻዊ ደረጃ ክኣትዉ እንተዀይኖም፡ ክእለት ናይ ቋንቋ ክህልዎም ስለዘለዎ፡ ብውሑዱ ደረጃ ትምህርቶም 12 ክፍሊ ክኸውን ተመራጺ’ዩ።

ከም ዝፍለጥ ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ጋንታታት ኩዕሶ ሰኪዔትን መርበብን ሚኒስትሪ ምክልኻል፡ ኣብ ውድድራት ዞባ ማእከል ኣብ ቦውሊን ይጻወታ ኣለዋ። እዚ ግን ውድድራት ናይቲ ሚኒስትሪ ምክልኻል ክሳብ ዝጅመር’ዩ። እምበር፡ ሚኒስትሪ ምክልኻል ውድድራት ኣብ ዝሰርዓሉ እዋን ናብ ቦታአን ተመሊሰን ነሓድሕደን እየን ውድድራት ዘካይዳ። ኣብ ኣትለቲክስ’ውን ቀደም ዝነበረን ሕጂ ዘሎን ኣካይዳ ነንበይኑ እዩ።

ሎሚ ጽቡቕ ደረጃ ሒዙ ኣሎ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክፍልታት ዘለዉ ኣትለታት ዝገብርዎ ውድድራት ብክልተ መንገዲ፡ ብደረጃ ሃገርን ብማናጀርን ጻውዒት እናተገብረሎም ኣብ ደገ እናኸዱ ይወዳደሩ። እናሰፍሐን እናገፍሐን ዝኸይድ ዘሎ ብምዃኑ፡ እቲ ክፍሊ ካብ ዝዀርዓሎም ብልጫታቱ ሓደ እዩ።

ኣብ ቅድድም ብሽክለታ ግን፡ መኮነን ጐስጓሳን ሓበሬታን ቅድድም ብሽክለታ ከጠቓልል ተደጋጋሚ ዕድመ ክቐርበሉ’ኳ እንተጸንሐ፡ ብሽግለታ እትሓቶ ጠለባት ብዙሕ ክኸውን ከምዝኽእል ገሚቱ፡ ክደፍኣሉ ኣይጸንሐን። ሚኒስትሪ ምክልኻል ነቶም ቀዳምነት ዝሃቦም ስፖርታዊ መደባት ብዝግባእ ተኸታቲሉ ንትግባረኦም ይጽዕር ኣሎ። ኮሚሽን ስፖርት’ውን ንናይ ሓይልታት ምክልኻል ስፖርታዊ ንጥፈት ሓደ መሰረት’ዩ። ሚኒስትሪ ትምህርቲ’ውን ከምኡ።

እዞም ሰለስተ ኣካላት መንግስቲ ብዝተኻእለ መጠን ተጣሚሮም ብሓባር ክሰርሓን ቀጻሊ ጐስጓስ ክገብራን ድማ ጽቡቕ እዩ። ኮሚሽን ስፖርት ብወገኑ፡ ውድድራት ናይ ሃገር ከመይ ክኸውን ከምዘለዎ ምክትታል እናገበረ ብስፍሓት ክሰርሕ ካብ ቀንዲ ዕማማቱ’ዩ።

ብዓንዶም ግርማይ (ወዲ-ደረስ)